Badanie Płodności

Gdy chcemy zajść w ciążę...

2010-08-21T18:21:00.000-07:00

W końcu nadchodzi ten dzień, kiedy podejmujemy decyzję, że to już, właśnie teraz, chcemy mieć dziecko. Odstawiamy wszelką antykoncepcję i bierzemy się do roboty. I już po 9 miesiącach możemy cieszyć się małym bobaskiem...

To oczywiście optymistyczna wersja opowieści o tym „jak zostać rodzicem”. Niestety nie u każdego wygląda to tak różowo. Czasem mijają kolejne miesiące, nawet lata, przy czym wszelkie starania wciąż okazują się bezowocne i dziecka jak nie było, tak i nie ma. Pierwsze, co przychodzi wówczas do głowy to myśl, że któreś z partnerów jest bezpłodne. Nie jest to jednak takie jednoznaczne. Często bowiem zdarza się, że problemy z zajściem w ciążę wynikają z zupełnie innych przyczyn i po ich usunięciu można w końcu doczekać się upragnionego potomka.

I właśnie ta strona traktuje o parach, które od wielu miesięcy borykają się z problemem zajścia w ciążę. Objaśnia, jakie mogą być przyczyny tych trudności oraz kolejne kroki postępowania, kiedy wciąż nic nie wychodzi ze starań w kierunku poczęcia dziecka.

Dlaczego nie mogę zajść w ciążę? – Przyczyny braku ciąży

2010-08-21T18:20:00.000-07:00

To pytanie „dlaczego nie mogę zajść w ciążę?” zadaje sobie ok. 20% kobiet starających się o dziecko. Właśnie tyle par ma trudności z poczęciem maluszka. Dlaczego? Przyczyn może być wiele. Oczywistą jest brak płodności jednego z partnerów. Jednak nie należy od razu myśleć tak czarno, bo przyczyn może być tysiące. Zważmy choćby na dzisiejszy tryb życia, tak odmienny od życia naszych dziadków. Każdy w pogoni za pieniądzem, sukcesem. Coraz bardziej jesteśmy zabiegani, zmęczeni, zestresowani. Często nie mamy czasu na ćwiczenia fizyczne, w zamian za to zaraz po powrocie z pracy (w której siedzimy) zalegamy na kanapie przed telewizorem z talerzem smakołyków do pochrupania...

Jaki z tego wszystkiego wniosek?

Podstawowe przyczyny problemów zajścia w ciążę wynikają głównie z naszego trybu życia. Wpływają na to:
- stres,
- przemęczenie,
- siedzący tryb życia,
- otyłość (zła dieta).

Oprócz tego trudności z poczęciem dziecka mogą brać się także z problemów mających miejsce w naszym organizmie, głównie zaś w organizmie kobiety. Mogą to być m.in. zły poziom hormonów, budowa utrudniająca zagnieżdżenie się zarodka, brak drożności jajowodów, zbyt cienka lub zbyt gruba ściana macicy, brak owulacji, cysty na jajnikach, uczulenie na spermę, i wiele wiele innych.

Tak czy inaczej, zanim dojdziemy do wniosku, że któreś z partnerów jest bezpłodne należy potwierdzić, czy nie istnieją inne przyczyny niemożności zajścia w ciążę.

Podstawowe wiadomości o kobiecym cyklu i owulacji

2010-08-21T18:16:00.000-07:00

Pierwsza rzecz zanim zaczniemy starania o dziecko to poznanie tajników kobiecego cyklu. Dzięki znajomości własnej biologii, działania własnego organizmu można w łatwiejszy sposób określić, co w nim działa dobrze, a co nie. W tym m.in. niemal bezbłędnie można określić najbardziej płodne dni.

Co każda kobieta powinna wiedzieć o swoim cyklu i co to wszystko oznacza?

Przede wszystkim co to jest cykl. Cykl to okres od pierwszego dnia miesiączki do ostatniego dnia przed wystąpieniem miesiączki następnej. Zazwyczaj trwa od 25-32 dni (książkowy, idealny trwa 28 dni). Długość cyklu uzależniona jest indywidualnie od kobiety i może się zmieniać pod wpływem różnych czynników, takich jak m.in.: działanie stresu, zmiana otoczenia, daleki wyjazd, przyjmowanie tabletek, zmiana trybu życia, i inne.

Dzięki znajomości cyklu można określić dni płodne i niepłodne. I tu wkracza pojęcie owulacji. Owulacja to ok. 24-godzinny okres najwyższej płodności kobiety. Wtedy właśnie, i tylko wtedy może dojść do zapłodnienia. Z uwagi na to, że plemniki potrafią przeżyć w organizmie kobiety 4-5 dni przyjmuje się, że właśnie te 5 dni przed owulacją to także dni płodne. Pozostałe dni są niepłodne.

Cykl miesięczny kobiety, czyli zanim zaczniesz uprawiać seks

Niby wszystko wygląda ładnie i prosto. Wystarczy przecież znać datę owulacji, by wiedzieć, kiedy są najlepsze dni do zajścia w ciążę. Ale właśnie problemem jest poznanie tej daty. Wiadomo, że owulacja występuje na ok. 14 dni przed końcem cyklu, lecz nikt niestety nie zna dnia następnej miesiączki.

W tym wypadku można więc albo działać „na chybił trafił”, albo... jeszcze lepiej poznać swój organizm. I tu sprawdzają się tak potępiane przed wszystkich Metody Naturalnego Planowania Rodziny, czyli tzw. kalendarzyk małżeński. Badając codziennie temperaturę, sprawdzając śluz można łatwo określić dzień płodny (śluz wówczas jest przezroczysty i rozciągliwy). Oczywiście sposób ten jest bez sensu jako metoda antykoncepcji, jednak pozwala bardzo dobrze poznać siebie.

Dla osób bardziej leniwych do wyznaczenia najbardziej płodnych dni polecane są testy owulacyjne, ogólnie dostępne w aptekach.

Gdy nie można zajść w ciążę – co po kolei

2010-08-21T18:14:00.000-07:00

Tak naprawdę zajść w ciążę nie jest tak prosto i szybko. Oczywiście zdarza się, że do zapłodnienia dochodzi przy pierwszej próbie, jednak jest to stosunkowo rzadkie. Nawet całkowicie zdrowa, pozbawiona problemów para może potrzebować kilku miesięcy, by począć dziecko. A im dłużej próby są bezowocne, tym bardziej zaczynamy się stresować, że coś jest nie tak. Co więcej – popadamy w lekką obsesję posiadania dziecka i zamiast cieszyć się seksem zaczynamy nerwowo wyliczać dni płodne, kochać się tylko z myślą o ciąży, płakać widząc, że pojawił się kolejny okres i żyć od owulacji do owulacji. Po prostu zaczynamy to dziecko... produkować. Coś co miało być spontaniczne staje się technologicznym procesem. To błąd. To wszystko, takie nastawienie również wpływa negatywnie na poczęcie dziecka.

Zanim jednak popadniemy w obsesję należy wiedzieć kilka rzeczy. Przede wszystkim to, że według opinii lekarzy martwić należy się zacząć, gdy po roku regularnego współżycia nie doszło do zapłodnienia. Co wtedy?

Na początek nic strasznego. Jako pierwsze polecane są testy owulacyjne, dzięki którym można się kochać w dni o maksymalnej płodności. Gdy i one nie dają rezultatu przechodzimy do bardziej skomplikowanych badań. Na początek najlepiej przebadać mężczyznę, gdyż to właśnie im wystarcza jedna analiza, by stwierdzić, czy wszystko jest w porządku. A mianowicie jest to wykonanie spermogramu. Jednocześnie można przeprowadzić u kobiety badania krwi wyznaczające poziom podstawowych hormonów. Bardzo często to tu właśnie tkwi przyczyna problemów z zajściem w ciążę.

Gdy to mamy już za sobą, w zależności od wyników, mogą zostać zalecone kolejne analizy, w tym m.in. badanie drożności jajowodów, przeprowadzenie monitoringu cyklu, badania innych hormonów, testy sprawdzające czy śluz kobiecy jest przyjazny dla plemników, czy nie ma przeciwciał przeciwzarodkowych.

Zależnie od przypadku badania mogą być mniej lub bardziej zaawansowane, za każdym razem jednak należy zacząć od tych podstawowych.

Testy owulacyjne - oznaczenie dni płodnych

2010-08-21T18:07:00.000-07:00

Testy owulacyjne to bardzo dobry sposób na określenie dwóch najbardziej płodnych dni w ciągu cyklu. Badanie sprowadza się do wyznaczenia tzw. piku LH. Pik LH wskazuje na wzrost hormonu, który jest wydzielany, gdy pęcherzyk osiągnie właściwą wielkość. Od tego momentu w ciągu 24-48 godz. powinna nastąpić owulacja.

Testy owulacyjne są łatwe do przeprowadzenia i bardzo dokładne. Dostępne są w aptekach, oczywiście bez recepty. Obecnie są również różne ich typy, m.in. testy płytkowe lub cyfrowe (np. Clearblue). Są tak samo skuteczne bez względu na rodzaj, jednak jak ze wszystkim, każdej z nas może odpowiadać inny.

Wykonanie testu owulacyjnego:

Testy, niezależnie od rodzaju przeprowadza się w zasadzie tak samo. Kolejne kroki to:

pobranie próbki moczu do czystego naczyńka – tu należy doczytać się w ulotce, jak dobrze przygotować się do testu. Jedne testy odradzają pobieranie próbki z pierwszego, porannego moczu, inne na to zezwalają, jedna zalecają 2-godzinną, inne 4-godzinną przerwę w oddawaniu moczu przed wykonaniem próby.
naniesienie odpowiedniej ilości moczu na pasek testowy – czy to poprzez zanurzenie go w próbce, czy też przez wkroplenie odpowiedniej ilości moczu na wyznaczone na płytce testowej miejsce
odczytanie wyniku po określonej ilości czasu. W przypadku większości testów jako wynik pojawiają się dwie kreski – gdy są tego samego koloru, lub kreska analizowana jest ciemniejsza od testowej wówczas mamy do czynienia z pikiem LH. W przypadku testu Clearblue na ekraniku wyświetla się albo kółeczko (wynik negatywny), albo uśmiechnięta buzia, oznaczająca wystąpienie piku LH.

Uwaga!

Jeśli test wyszedł negatywny (brak piku LH) należy go powtórzyć następnego dnia, i tak aż do uzyskania wyniku pozytywnego, przez min. 7 dni. Kolejne testy należy wykonywać o tej samej godzinie co ten pierwszy.

Jeśli po 7 dniach test nie dał wyniku pozytywnego być może zaczęłyśmy badanie zbyt późno i przegapiłaś ten dzień, lub masz cykl bezowulacyjny.

Jak wyznaczyć pierwszy dzień na badanie owulacji przy pomocy testów owulacyjnych:

Dzień, w którym rozpoczyna się analizy określany jest na podstawie długości cyklu. Gdy twoje cykle są nieregularne najlepiej rozpocząć od najkrótszego. Pomocnicza tabela wyznaczenia pierwszego dnia analizy znajduje się w dolnej części strony.

Spermogram - badanie nasienia

2010-08-21T18:06:00.000-07:00

Gdy starania nie kończą się ciążą należy przeprowadzić kilka podstawowych badań. Pierwszym z nich jest Spermogram (Spermiogram, Seminogram). Przede wszystkim, dlatego, że to jedyne badanie, jakie przeprowadza mężczyzna w celu ustalenia trudności z poczęciem dziecka. W ten sposób, przez jedną analizę można stwierdzić, które z partnerów ma problem. Gdy testy wyjdą prawidłowe, należy zacząć szukać przyczyny naszych problemów u partnerki. Co jeśli wyjdą nieprawidłowe? Wszystko zależy od tego jak bardzo złe wyjdą wyniki. Często bowiem są to niewielkie odchylenia od normy i wystarcza kilkumiesięczna witaminowa terapia by przywrócić plemniki do rewelacyjnego stanu. Ale żeby o tym mówić należy przede wszystkim wykonać badanie.

Jak wygląda badanie nasienia?

Badanie spermy przeprowadza się na.. próbce spermy. Przed badaniem partner powinien ok. 5 dni powstrzymać się od jakichkolwiek aktów kończących się wytryskiem, czyli zachować całkowitą wstrzemięźliwość, jeśli chodzi o seks, z masturbacją włącznie. Po tym czasie (nie dłużej niż 5 dni) poprzez masturbację oddaje nasienie do sterylnego pojemniczka (takiego jak do oddawania moczu). Próbka powinna zawierać całą spermę, co do kropelki i ma pochodzić z pierwszego wytrysku. W zależności od laboratorium mężczyzna albo „uzyskuje” próbkę do analizy na miejscu, albo w domu. W drugim przypadku musi dostarczyć ją do laboratorium w ciągu max. 30 min. przechowując pojemniczek blisko ciała, tak by sperma była cały czas w temp. bliskiej temperaturze ciała. Wyniki, zależnie od laboratorium i sprzętu mogą być tego samego dnia lub nawet po 2 tygodniach. Badanie określa m.in. ilość plemników, objętość ejakulatu, ruchliwość plemników, ich żywotność i kształt.

Uwaga!

Na wynik analizy może mieć wpływ przemęczenie, abstynencja seksualna, alkohol, gorączka, antybiotyki. Po przyjmowaniu antybiotyków należy odczekać min. 2 tygodnie zanim przeprowadzi się badanie.

W aptekach dostępne są także testy na spermę do wykonania całkowicie samodzielnie w warunkach domowych, tzw. domowe testy na płodność mężczyzn. Nie są one jednak aż tak dokładne jak badanie laboratoryjne.

Badania hormonów

2010-08-21T18:05:00.000-07:00

Pierwsze co powinien nam zalecić lekarz ginekolog, kiedy po długim czasie nasze próby zajścia w ciążę okazują się bezowocne, to badania hormonów. Oczywiście wcześniej jeszcze przydałoby się, by przeprowadził badanie ginekologiczne ustalając, czy wszystko „na oko” jest w porządku. Dobrze jest także wykonać USG dopochwowe i sprawdzić stan jajników, w tym m.in. czy nie ma na nich cyst.

Podstawowymi badaniami hormonów są LH, FSH, PRL (prolaktyna), estradiol, TSH, testosteron i progesteron. Analizy wykonuje się określonego dnia cyklu, najlepiej by podał nam to lekarz. Najczęściej pierwsze sześć hormonów określa się w 3-5 dniu cyklu, ale może to się różnić w zależności od tego, na co nastawione jest badanie.

FSH odpowiada za dojrzewanie pęcherzyków w jajniku, wyznacza poziom rezerwy jajnikowej, jego poziom <3 mlU/ml może świadczyć natomiast o niewydolności przysadki mózgowej.

LH wywołuje pęknięcie pęcherzyka.

Prawidłowy wynik, to gdy stosunek LH:FSH jest zbliżony do 1, gdy jest poniżej 0,6 oznacza to niewydolność przysadki mózgowej, wartość >1,5 mówi o istnieniu zespołu policystycznych jajników (PCOS).

PRL – jej nadmiar może utrudniać pękanie pęcherzyka, często występują łatwo zauważalne objawy, w tym: nieregularne miesiączki lub ich zanik, mlekotok, nasilony PMS, bóle i powiększenie piersi, brak śluzu owulacyjnego.

Estradiol – przeprowadza się z FSH, by określić rezerwę jajnikową, podczas monitoringu owulacji jego wynik plus badanie USG pozwala ocenić stopień rozwoju pęcherzyków oraz określić odpowiedni moment, w którym należy podać leki mające wywołać ich pęknięcie.

TSH – hormon tarczycy, określa czy tarczyca pracuje prawidłowo.

Testosteron – hormon męski, oznacza się go przy podejrzeniu PCOS lub zaburzeń pracy nadnerczy.

Progesteron – niezbędny przy określaniu przebiegu owulacji, jest odpowiedzialny za przygotowanie śluzówki na przyjęcie zapłodnionej komórki jajowej.

Badania drożności jajowodów – HSG

2010-08-21T18:03:00.002-07:00

Pełna nazwa HSG to Histerosalpingografia. Badanie to służy określeniu drożności jajowodów, ich stanu, oznaczeniu charakterystyki macicy, jej błony śluzowej (endometrium) oraz zmian w okolicach przydatków. Badanie wykonuje się do 10 dnia cyklu, ale nie podczas miesiączki. Przed HSG powinno zostać wykonane badanie czystości pochwy (zazwyczaj robione jest bezpośrednio przed HSG).

Przebieg badania HSG:

Do badania pacjentka układa się jak do badania ginekologicznego, do pochwy wprowadzany jest wziernik, a przez niego wąskie urządzenie zwane aparatem Schultza. Przez ten aparacik do macicy zostaje wprowadzony kontrast rozchodzący się po dolnych partiach jamy brzusznej. W tym czasie wykonywana jest seria zdjęć rentgenowskich.

Badanie trwa ok. 20 min. Zazwyczaj nie jest bolesne, towarzyszy mu niewielkie ćmienie w podbrzuszu, jak podczas miesiączki. Inaczej jest, gdy pacjentka ma niedrożne jajowody. Wówczas badanie jest dla niej mało przyjemne. Dlatego warto przed badaniem zażyć środek przeciwbólowy. Należy się jednak uprzednio porozumieć z lekarzem, bowiem nie wszystkie tabletki mogą być przyjmowane przed HSG.

Plusem tego badania jest to, że przemieszczający się kontrast potrafi odblokować niedrożne jajowody, w związku z czym w zasadzie od tego samego cyklu można starać się z większą nadzieją o dzidziusia.

Monitoring cyklu - monitoring owulacji

2010-08-21T18:03:00.000-07:00

Monitoring cyklu lub monitoring owulacyjny to kolejny krok przy ustalaniu przyczyny braku ciąży. Jest to nic innego jak badanie USG dopochwowe, z tym że wykonywane kilkakrotnie w ciągu jednego cyklu.

Pierwsza wizyta przypada najczęściej na okres przedowulacyjny i ma na celu określenie ilości wytwarzanych pęcherzyków. Podczas kolejnych przeprowadza się obserwacje jak pęcherzyki rosną, ustala, kiedy osiągają odpowiednią wielkość, a po dniu, w którym jest spodziewana owulacja sprawdza się, czy ona faktycznie wystąpiła. Dni wizyt ustala lekarz ginekolog.

Często okazuje się, że pęcherzyki rosną, ale nie pękają. Monitoring pozwala ustalić, w którym momencie należy wspomóc organizm farmakologicznie, tak by wywołać pęknięcie pęcherzyka.

Może być też sytuacja, że pęcherzyki rosną, ale nie osiągają odpowiedniej wielkości, wobec czego nie mogą pęknąć. Dzięki znajomości tego faktu łatwiej dobrać skuteczną metodę leczenia.

Badania bardziej zaawansowane

2010-08-21T18:02:00.000-07:00

Kiedy wyczerpaliśmy wszystkie podstawowe badania, wydaje się, że wszystko jest w porządku, jednak dalej nie ma ciąży, czeka nas kolejna dawka badań – badań bardziej zaawansowanych. W miarę rozwoju medycyny tych analiz przybywa, coraz więcej jest więc szans na to, że w końcu odnajdziemy co nam przeszkadza zajść w ciążę i doczekamy się naszego maleństwa.

Przede wszystkim przeprowadzane są bardziej dogłębne badania hormonalne, sprawdza się, czy kobieta nie ma uczulenia na spermę partnera, czy nie posiada przeciwciał przeciwzarodkowych, i wiele innych. Wszystko zależy od lekarza i od tego, co wykazały badania podstawowe. Tak czy inaczej, dopóki mamy co sprawdzać należy to robić i nie popadać w depresję. Zawsze jest szansa, dopóki lekarz nam ją daje.

Alternatywne metody zajścia w ciążę

2010-08-21T18:00:00.001-07:00

Każdy, kiedy pierwszy raz zapragnął mieć dziecko myślał o tym, że stworzenie go będzie łatwe, miłe i przyjemne. Jednak jak widać, nie zawsze tak jest. Natura płata figle i nie wszystkim pozwala zajść w ciążę tak spontanicznie. Często również okazuje się, że nie ma możliwości uzyskania ciąży poprzez naturalny stosunek seksualny. Ale nie ma się co załamywać. Dzisiejsza medycyna udostępnia alternatywne metody poczęcia dziecka. Może to mniej takie naturalne, mniej spontaniczne, ale często to jedyna możliwość posiadania dziecka. Do takich metod należą m.in. inseminacja oraz zakrzykiwane w mediach – in vitro. Jeśli więc jesteśmy przekonani do posiadania maluszka, pragniemy go z całego serca, a nie ma innego wyjścia spróbujmy jednej z tych metod.

Inseminacja domaciczna nasieniem partnera

2010-08-21T17:59:00.000-07:00

Inseminacja domaciczna nasieniem partnera to jeden ze sposobów na zajście w ciążę bez stosunku seksualnego. Stosuje się m.in. w przypadku, gdy kobieta ma nieprawidłową budowę układu rodnego, co nie pozwala na zagnieżdżenie się zarodka, gdy ma zaburzenia owulacji, gdy w jej śluzie występują przeciwciała plemnikobójcze (tzw. wrogi śluz), występuje endometrioza lub gdy nasienie mężczyzny jest obniżonej jakości.

Do zabiegu oboje partnerzy muszą przeprowadzić szereg badań, w tym m.in. na HIV, HCV, kobieta: badania USG piersi i narządów rodnych, czystość pochwy, hormony, mężczyzna: spermogram.

Przed zabiegiem prowadzona jest terapia hormonalna pacjentki, mająca na celu uzyskanie pęcherzyków odpowiedniej wielkości. W określonym dniu para zgłasza się do kliniki. Pacjentka otrzymuje środek na wywołanie pęknięcia pęcherzyka, mężczyzna natomiast, będąc po 3-7 dniowej wstrzemięźliwości seksualnej, oddaje do pojemniczka spermę. Następnie odpowiednio przygotowane nasienie wprowadzone jest przy pomocy specjalnego aparatu bezpośrednio do macicy.

Zabieg inseminacji jest bezbolesny, przeprowadzany pod kontrolą USG. Po zabiegu należy pozostać na fotelu ginekologicznym ok. 10 min.

Skuteczność zabiegu to ok. 20-30 %. Najczęściej w ciążę zachodzi się po ok. 2-3 zabiegach. Z inseminacji rezygnuje się po ok. 6 bezowocnych zabiegach. Para kierowana jest wówczas na In Vitro.

Zapłodnienie pozaustrojowe IVF, In Vitro

2010-08-21T17:58:00.000-07:00

Zapłodnienie pozaustrojowe znane powszechnie jako In Vitro to jedna z metod nienaturalnego uzyskania ciąży. Zarodek uzyskuje się bowiem na skutek połączenia komórki jajowej z nasieniem w warunkach laboratoryjnych, a więc poza organizmem kobiety. Stąd też tyle kontrowersji na temat tej metody.

Metoda In Vitro stosowana jest wobec par, u których żadne inne metody uzyskania ciąży nie przyniosły pozytywnego rezultatu. Zazwyczaj dopuszczane są kobiety, które nie przekroczyły 41 roku życia. Skuteczność tego zabiegu to ok. 20%.

Metoda In Vitro składa się z kilku etapów. Na początku pacjentka otrzymuje leki hormonalne, dzięki którym doprowadza się pęcherzyki do odpowiedniego stadium dojrzałości. Następnie pobiera się komórki jajowe i w warunkach laboratoryjnych łączy je z plemnikami (dostarczonymi przez partnera). Uzyskane w ten sposób zarodki umieszczane są bezpośrednio w macicy, gdzie powinny się zagnieździć tworząc ciążę. Dalszy przebieg ciąży nie różni się niczym od tej uzyskanej w wyniku stosunku płciowego.

Testy ciążowe – kiedy w końcu się uda

2010-08-21T17:54:00.000-07:00

Kiedy w końcu się uda, kiedy dostrzeżemy u siebie pierwsze objawy ciąży, choćby tą podstawową jak brak okresu... Przede wszystkim należy wówczas zrobić test ciążowy.

Testów ciążowych w aptekach jest mnóstwo. Są też ich różne rodzaje: płytkowe i strumieniowe. W zasadzie wszystkie już pozwalają wykryć ciążę po kilku dniach. W przypadku strumieniowych należy podstawić pasek testowy pod strumień moczu i trzymać go w nim określoną ilość czasu. Jeśli chodzi o testy płytkowe to należy najpierw nabrać do pojemniczka (czystego) próbkę moczu i umieścić za pomocą zakraplacza odpowiednią ilość próbki w oznaczonym miejscu. W obu przypadkach należy odczekać określoną w ulotce ilość czasu i odczytać wynik.

Wynik pozytywny to dwie kreski, których wszystkim starającym się o dziecko życzę. Po chwili radości proponuję niezwłoczną wizytę u lekarza ginekologa, by potwierdzić ciążę oraz dowiedzieć się „co teraz”.